Recenzje

O książce Jane Hathaway „Arabowie pod panowaniem Osmanów 1516–1800″ – pisze Błażej Popławski w Kulturze Liberalnej.

Jane Hathaway w sposób przystępny przedstawia dzieje Imperium Osmańskiego, zrywając z konwencjonalnymi sposobami opowiadania wykorzystywanymi w historiografiach narodowych. Prowadzi czytelnika po dworach, madrasach i kawiarniach imperium Osmanów, uzupełniając opis spojrzeniem z perspektywy prowincji, grup wykluczonych i „ludzi bez historii”.

O książce Caroline Elkins „Rozliczenie z imperium. Przemilczana historia brytyjskich obozów w Kenii” – pisze Błażej Popławski w Kulturze Liberalnej

Książka Caroline Elkins stała się dla Anglików tym, czym „Strach” Tomasza Grossa dla części Polaków – przypomnieniem o niewygodnych faktach sprzed półwiecza, demitologizujących wymuskany obraz dziejów imperium, a także bodźcem do debaty nad pojednaniem i pamięcią społeczną.

Znany amerykański pisarz i reportażysta zabiera nas w podróż do Afryki, w której w latach 60. pracował jako nauczyciel. Podróż jego wiedzie przez Egipt, Sudan, Etiopię, Kenię, Ugandę, Tanzanię, Malawi, Zimbabwe, Mozambik i RPA. To wyprawa sentymentalna i refleksyjna, prowokująca do zastanowienia się na źródłami kryzysu na Czarnym Lądzie.

Akcja powieści „Babcia 19 i sowiecki sekret” autorstwa Ondjakiego rozgrywa się w Angoli „w czasach, które starsi określają Dawniej” (s. 10), czyli na początku lat 80. ubiegłego wieku. Pisarz przenosi nas do Luandy, a dokładnie na jej nadmorskie przedmieścia do Plaży Biskupiej (Praia do Bispo), gdzie – nieopodal dawnego Pałacu Episkopatu – powstać ma Mauzoleum Agostinho Neto. W powieści angolskiego pisarza przedstawiono walkę o pamięć i identyfikację polityczną toczoną w postkolonialnej przestrzeni miejskiej, spory o pomniki i sanktuaria władzy nieobce także polskiemu społeczeństwu.

Miniony rok dostarczył politologom wiele cennego materiału do opisu demokratyzacji w Afryce. Badacze akademiccy i publicyści podjęli debatę, na ile procesy geopolityczne zachodzące w państwach Maghrebu są w stanie oddziaływać na wieloetniczne kraje położone na południe od Sahary. Niestety, ale w rozważaniach tych zniknął zupełnie głos samych Afrykanów. Niedawno na polskim rynku wydawniczym ukazała się praca, która wychodzi poza utarte schematy myślenia politologów o Afryce. „Demokratyzacja w Afryce Subsaharyjskiej. Perspektywa zachodnioafrykańskiej myśli politycznej” (Wyd. ASPRA-JR, Warszawa 2013) Krzysztofa Trzcińskiego to książka ważna, warta polecenia osobom ciekawym „african solution for african problems”.

Peter Godwin urodził się w Rodezji, w której – po proklamowaniu Republiki Zimbabwe – dorastał. Kształcił się natomiast na Wyspach Brytyjskich, teraz jako dziennikarz pracuje w Stanach Zjednoczonych. W swojej poprzGodwin_Strachedniej, wydanej w 2007 roku, książce „Gdzie krokodyl zjada słońce” (polski przekład – 2008 rok) opisał okoliczności dojścia do władzy Roberta Mugabe oraz prowadzoną przez niego politykę etniczną (podsycanie resentymentów między plemionami Szona i Ndebele, antagonizmu między mieszkańcami Harare i Bulawayo) i ekonomiczną (prześladowanie białych farmerów). W „Strachu”, najnowszym reportażu Godwina, został przedstawiony obraz Zimbabwe z przełomu 2008 i 2009 roku – okresu, kiedy reżim Mugabe zaczął powoli chwiać się w posadach, a opozycja – choć krwawo prześladowana – konsolidowała swoje stanowisko. Garwe, czyli krokodyl – totem klanowy Mugabe – pożarł już tutaj słońce, doszczętnie zniszczył kraj i społeczeństwo, przeobrażając je w „dystopię” (s. 195). Co warto podkreślić, „Strach” ukazuje się w Polsce w 2013 roku, ważnym momencie dla Zimbabwe. To rok referendum konstytucyjnego, przyjęcia ustawy zasadniczej oraz wyborów powszechnych.

„Rozkosz zemsty. Socjologia historyczna mobilizacji ludobójczej” Lecha M. Nijakowskiego jest książką poświęconą ludobójstwom, czystkom etnicznym i masakrom.

To jedna z niewielu prac dostępnych polskim czytelnikom, która ujmuje badany problem w szerokiej perspektywie porównawczej, nie poprzestając na jałowych sporach na temat „historycznej osobliwości” Holokaustu bądź debatach, czy zbrodnia katyńska nosiła znamiona ludobójcze, a może była zwykłą czystką motywowaną pobudkami politycznymi.