Recenzje

Wedle Homi Bhabhy, „aby wiedza o różnicy kulturowej miała instytucjonalną skuteczność jako dziedzina badawcza, powinna wykluczyć Innego ze sfery podmiotu”. Z całą pewnością, dystans kulturowy, niezrozumiałe dla Polaków idiomy, trudne do interpretacji konteksty oraz stosunkowo niedawna tradycja tłumaczeń literatury afrykańskiej w Europie, przesądziły o niewielkim zainteresowaniu wydawców w PRL pisarstwem tego rodzaju.

Ważnym aspektem kształtowania świadomości o Afryce w społeczeństwie polskim było przybliżanie dorobku literackiego pisarzy Czarnego Lądu. Niestety, polscy wydawcy w okresie PRL starali się unikać publikacji tłumaczeń z języków rodzimych, o wiele chętniej sięgali po przekłady literatury afrykańskiej powstającej w językach europejskich, głównie angielskim i francuskim.

Z całą pewnością podstawowym źródłem wiedzy o Afryce dla kilku pokoleń młodych Polaków stanowiło wielokrotnie wznawiane „W pustyni i w puszczy” Henryka Sienkiewicza. Utwór łączy cechy powieści kolonialno-podróżniczej, historycznej, robinsonady i eposu rycerskiego. Wyraźne są w nim inspiracje prozą Daniela Defoe i Rudyarda Kiplinga oraz literaturą „ku pokrzepieniu serc”.

Wacław Korabiewicz (1903-1994) przed wojną studiował medycynę i etnografię na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Od początku pasjonowały go podróże. Był współzałożycielem Akademickiego Klubu Włóczęgów Wileńskich, odbył kilka wypraw na Bałkany, na Bliski Wschód i do Indii, pracował jako lekarz okrętowy na „Darze Pomorza”.

Makuszyński ogranicza wiedzę czytelnika o pochodzeniu małpki Fiki-Miki do lakonicznego opisu zabaw na drzewach („Jest to ród przemyślny wielce, Wciąż niezmiernie czymś zajęty, Lecz ni chwili nie usiedzą, Takie straszne wiercipięt”y, t. 1, s. 4). Małpkę cechowała: zaradność, zdolność do adaptacji do nowych warunków, o wiele większa niż towarzyszącego jej Afrykańczyka oraz łatwość popadania w stany depresyjne. Nieco więcej informacji uzyskujemy o przeszłości Goga-Goga.

Do polskich księgarni trafia tłumaczenie drugiej książki Jeana Hatzfelda o ludobójstwie w Rwandzie. Afroentuzjaści i tak ją kupią, bo książki o Afryce nadal należą do zbyt rzadkich. Warto polecić tę książkę szerszemu kręgowi odbiorców. Polski czytelnik niezainteresowany Afryką, dzięki tłumaczeniu renomowanego reportażu, uzyskuje rzadką możliwość zrozumienia tragedii społeczeństwa dotkniętego traumą ludobójstwa.

W okresie PRL najbardziej popularne komiksy, prezentujące polskim dzieciom Afrykę i jej mieszkańców, stanowiły wydane po raz pierwszy przez wojną, przygody Koziołka Matołka oraz małpki Fiki-Miki. Autorem tekstów był Kornel Makuszyński (1884-1953), ilustratorem – architekt, pedagog i rysownik Marian Walentynowicz (1896-1967).